Slučaj medijskog linča glumca Gorana Jevtića ponovo je pokrenuo pitanje odgovornosti medija, njihovog negativnog uticaja na formiranje javnog mnjenja, grubog narušavanja privatnosti i nezajažljive gladi za senzacijama.
Decenije iza nas pokazale su da su privatnost i mediji večiti rivali, a njihovi međusobni sukobi čini se da traju od samoga nastanka ovih drugih. Činjenica je da privatno od javnog (pre)često deli gotovo nevidljiva granica i da se upravo ta granica prečesto olako prelazi, jer je (grubo narušena) privatnost glavna hrana medija i njenih korisnika „večito gladnih“ (dez)informacija.

Pisanje domaće i regionalne štampe o LGBT populaciji ponekada zaista liči na lov na veštice, javno žigosanje i označavanje potencijalne mete za verbalni ili često i fizički obračun isfrustrirane javnosti. Setimo se famoznih spiskova pripadnika LGBT populacije is sfere javnog života koje su pojedini mediji objavljivali kao „senzacionalno“ ne vodeći ni računa o privatnosti, a još manje istini. Posebno zabrinjavaju naslovi u kojima se izvršioci pojedinih krivičnih dela označavaju kao „homoseksualci“, čak iako njihovo kazneno delo nema veze sa njihovom seksualnošću niti je ono predmet istrage. Ali, stvara se slika kako su pripadnici LGBT populacije „rak rana“ društva koju treba odstraniti, te se jasno utiče na formiranje negativnih konotacija prema LGBT populaciji.

Svojevremeno je web portal Dnevnog avaza iz Bosne i Hercegovine objavio tekst pod naslovom “Šta je otkrilo istraživanje o rizičnim grupama“ bazirajući se na istraživanjima o širenju HIV infekcije. Dnevni avaz je jedan od najuticajnijih medija u BiH i stoga objavljivanje ovakvog teksta nije ni malo bezazleno i bez posledica. Dnevni avaz preneo je rezultate istraživanja koje se bavi licima homoseksualne orijentacije. Ne navodeći da li postoje isti statistički podaci (prvi seksualni odnos, grupni seks, bračni status, upoznavanje preko interneta) za heteroseksualce, odnosno ne postoji poređenje kojom bi javnost dobila jasniji i objektivniji uvid u dokaze kojim bi se potvrdio ili opovrgnuo argument da se jedna skupina na osnovu seksualne orijentacije može svrstati u red rizičnih grupa (u ovom slučaju zajedno sa prostitutkama). Tekst sam po sebi ima za cilj diskriminaciju i omalovažavanje, ali i grubo manipulisanje podacima. Ne samo da je metodologija istraživanja upitna i nedostupna, već je i njihova interpretacija na nivou “najmlađi homoseksualac stupio u seksualne odnose kada je imao 12 godina” u najmanju ruku zlonamerna. Autor teksta iznose podatke “u BiH ima od 15 000 do 150 000 homoseksualaca”, što karakterizuje kao “skandalozno”, a u nastavku se govori “o perverznoj generaciji”. Tekst je za sobom povukao više hiljada komentara i to uglavnom negativnih u kojima je glavni motiv bio “najmlađi homoseksualac stupio u seksualne odnose kada je imao 12 godina”, navodeći da pripadnici LGBT populacije „uživaju u tome da regrutuju maloletnike za svoje perverzne nagone i da ih treba istrebiti“. Analiza pokazuje da ovakvi tekstovi, izjave, upitna istraživanja i zlonamerna izvlačenja iz konteksta pojedinih podataka, predstavljaju samo alate u stalnoj diskriminaciji LGBT populacije i njihovog javnog medijskog linča.

Pisanja medija o stvarnom ili senzacionalističkom razotkrivanju nisu ni malo naivna. Setimo se turskog glumca Burak Ozčivita poznatog po ulozi Bali bega u, kod nas veoma popularnoj seriji Sulejman Veličanstveni. On je naveo da su mu tračevi da je gej umalo upropastili karijeru. On je dodao da glasine umalo nisu oduzele i njegovu ljubav manekenku Džejlan Čapu, budući da su vereni, a Čapina porodica je u startu osudila Buraka zbog spekulacija o njegovoj seksualnosti. Ozčivit je umalo ostao i bez velikog honorara, ali i bez mnogobrojnih obožavateljki.
Većini nas verovatno je bliže ono što se u Srbiji i regionu na medijskom nebu desilo povodom pobede Končite Vurst na ovogodišnjoj Evroviziji. Podsećanja radi, sledili su tekstovi, ali i izjave nekih javnih ličnosti u Srbiji o brijanju brada jer to “više nije muški”, što dovoljno govori o razmerama homofobije i transfobije. A da ne zaboravimo ponašanje komentatora RTS-a. U Hrvatskoj su bile burne reakcije na račun HRT-a i načina na koji je voditelj prenosio finale „Evrosonga”, a onlajn izdanje „Tportal”, u tekstu „HRT-ov komentar ’Evrosonga’ bio uvredljivo loš” konstatuje da je Aco Kostandinov, doajen hrvatske evrovizijske delegacije, „površnim, iritantnim, neretko čak i homofobnim stilom prokomentarisao finale takmičenja”.

Domaći mediji posebnu pažnju i eksukluzivnost dali su izjavi mitropolita Srpske pravoslavne crkve Amfilohija Radovića koji je za poplave u Srbiji okrivio pobednicu Evrovizije, transvestita Končitu Vurst. On smatra da Bog poslao opomenu, jer je Evropa slavila pobedu Končite Vurts na tom muzičkom takmičenju. Amfilohije je za TV Nova rekao da su poplave koje su pogodile Srbiju zapravo znak da “Gospod voli baš nas” i da nas iskušava kako bismo se vratili na pravi put. “Pazite šta se događa u ovom trenutku u Evropi. Ko dobija prvenstvo? To je ta nesrećnica, taj nesrećnik, ne znam ni kako se zove, koji se afirmiše kao Isus. Time se propagira razaranje ljudske prirode, ljudskoga bića i to se postavlja na pijedestal, na uzor novim pokolenjima i generacijama”, rekao je Amfilohije i kao još jedan razlog za “Božju opomenu” naveo Paradu ponosa. S druge strane, na molebanu za prestanak kiše prethodno je patrijarh Irinej kazao da neprestane padavine nisu kazna, već Božja opomena zbog gej parade.
Danas živimo u svetu u kojem su mediji postali svemoćni, u kojima je (dez)informacija postala roba, ali i oblik najdublje manipulacije ljudskom svešću u oblikovanju javnog mnjenja. Savremeni čovek značajan deo svog svakodnevnog života providi gledajući televiziju, prateći pisane i elektronske medije ili slušajući radio. Mediji danas imaju značajan, gotovo primaran uticaj na oblikovanje društvene svesti i javnog mnjenja i postali su deo kulture u savremenom društvu.

Mediji u Srbiji već godinama krše sve moguće smernice Kodeksa novinara Srbije, koji ostaje kao idealni model kako bi novinari i urednici trebalo da se ponašaju. Ipak, oni od slučaja do slučaja pokazuju da diktat profita gotovo da ne poznaje granice i da nema priče, utemeljene ili neutemeljene, koja nije dobra za objavljivanje ukoliko će doneti čitanost.

Dok razne haške optuženike i osuđenike dočekujemo kao nacionalne heroje dotle dopuštamo da sami budemo deo medijske manipulacije, a naša deca, komšije ili prijatelji, pripadnici LGBT populacije, žrtve medijskog i (pre)često fizičkog linča.

Bez sumnje, neophodno je stalno insistiranje na zaštitu od diskriminacije lica homoseksualne orijentacije, a od domaćih medija tražiti odgovoran i nepristrasan pristup osjetljivim temama čije izdvajanje iz konteksta može ugroziti pojedince ili skupine. Trebamo razviti naše znanje, veštine i stajališta koja će ohrabriti rast kritičke svesti i veću stručnost među korisnicima elektronskih i štampanih medija.

Piše: K.M.

Related Posts