Slavni roman „Poljubac žene pauka“ argentinskog pisca Manuela Puiga, napisan je 1976. godine i već tada je svojim narativom (korišćenje psihoanalitičkih beleški koje se razvijaju kroz dijalog glavnih aktera) i tematikom (teorije o homoseksualnost) podelio književnu kritiku. Planetarni uspeh dela je neosporno doneo istoimeni film iz 1985. godine (Vilijam Hart je dobio Oskara za najbolju mušku ulogu), a kod nas predstava premijerno odigrana u Zvezdari teatru, 1996. godina, koja je imala preko pedeset izvođenja (glavne uloge Bogdan Diklić i Dragan Nikolić, u režiji Egona Savina). Posle više od dvadeset godina novo scensko čitanje inspirisano ovim romanom (originalni dramski tekst mlade spisateljice Galine Maksimović) donosi mlada rediteljka Isidora Goncić. To je ujedno i prva beogradska pozorišna premijera ove sezone, izvedena u Teatru Vuk, scena Aleksandar Popović, u koprodukciji sa Merlinka festivalom, 16. septembra. Ovo je već druga njihova zapažena saradnja (posle nagrađivane produkcije „… I ostali“, iz 2018. godine). Svakako važan društveno odgovorni poduhvat koji govori o marginalizovanim grupama i pojavama i odnosom prema njima, ali i o političkim intrigama i seksualnim različitostima; o ličnim izborima i pravom na izbor. Ovaj put, glavne uloge zatvorenika su poverene sjajnim Dušanu Kaličaninu (lik Vjerana) i Zoranu Pajiću (lik Nikole).

Radnja predstave se odvija u zatvorskoj ćeliji koju dele dvojica zatvorenika: Nikola, demonstrant, heteroseksualac uhapšen zbog svojih političkih uverenja i Vjeran, transvestit uhapšen zbog prostitucije. Radnja iz južnoameričkog zatvora 70-ih godina prošlog veka prebačena je u Srbiju, na kraj 90-ih i odvija se u dijalozima. Obojica, na prvi pogled jako različiti su osuđeni jedan na drugog i zajedničko provođenje vremena. Razgovori su u početku naivno zasnovani na Vjeranovom prepričavanju domaćih filmova (Virdžina, Crni Bombarder, Marble Ass), ali kulminira i vodi u pravcu intriga i nečega što ni oni sami nisu očekivali, a naročito posle izlaska iz zatvora u stvaran svet. I posle više od četrdeset godina, svedoci smo da je ova tematika kod nas aktuelna, pa je postavljanje ovog teksta, više nego opravdano. Politički neistomišljenici i predstavnici seksualnih različitosti i danas doživljavaju pravnu i moralnu osudu od strane društva. Sloboda i kada postane dostižna, često skupo košta.

Rediteljski postupak je predstavu vizuelno ogolio. Velika pozorišna scena je i scenografski (Milan Miladinović) sa dva zatvorska kreveta i kostimografski (Mina Miladinović), zatvorska uniforma, neupečatljivi i isprazni. Sva pažnja je fokusirana na glumačke interpretacije glavnih glumaca, koji su sve vreme na sceni, povremeno prekinuti video projekcijama političke retorike policije (u interpretaciji Svetislava Goncića) i pesmama domaće dens scene 90-ih (dominira pesma Oči boje duge, Dr Iggy-ja). Tako da pažnju prikaza predstave treba tako i sagledati, kroz dobro odabranu podelu i glumačke interpretacije i moć samog teksta, odnosno njihove dijaloge. A pokrenute su mnoge teme kroz njihov (melodramski) odnos: od same prirode muško – ženskih i muško – muških odnosa, preko društvenih obrazaca njihovog funkcionisanja, političke propagande i duge i pomalo naporne filosofske razmene i sukobljavanja stavova o njihovim poluostvarenim životima i emotivnim i fizičkim transformacijama. Vjedran beži u svoj svet i živi u fantaziji, a Nikola opet želi da promeni realan svet na bolje. Obrt nastaje kada se posle nekog vremena sreću ponovo, ovaj put na slobodi. Emocije nastale u zatvoru, ipak nisu bile samo trenutne, i svako će na njih odgovoriti onako kako ume… Na prvi utisak, različiti, imaju mnogo više sličnosti… Suprotnosti se (ipak) privlače… Ali strah pobeđuje…

Dušan Kaličanin je opravdao svoj dugo očekivani izlet u dramsko pozorište. Posle niza više nego zapaženih uloga u mjuziklima u Pozorištu na Terazijama, uverljivo iznosi lik Vjerana, simbolično inspirisanim biografijom Vjerana Miladinovića Merlinke (prvog javno deklarisanog transvestita na prostorima Jugoslavije). Njegova gluma je suptilna, emotivna i unosi puno transformacija. Njegovom liku se veruje, jer ga gradi sa puno empatije. Otvara se, iskren je, željan ljubavi i potrebe da ga drugi razumeju. Fantazira o lepšem životu. Svakako najveću fizičku transformaciju dobija na samom kraju predstave.

Zoran Pajić glumi zatvorenijeg i proračunatijeg frustriranog političkog neistomišljenika. On se emotivno ne otvara i ne ulaže previše u odnos da Vjedranom. Žrtva je političkog sistema i svoj aktivizam doživljava kao svoju slobodu. Pokušava da sakrije emocije, a kada ne uspeva, to doživljava kao neuspeh koji odaju njegovu mračnu stranu, strah i kukavičluk. Uverljiva i upečatljiva gluma.

I sama reditelja, Isidora Goncić, je potvrdila da je ovo predstava o slobodi za bolji svet do koje se jedino može doći kroz borbu. Borbom sa spoljašnjim svetom i borbom unutar nas samih. Ovo je predstava o slobodi koja je jedini smisao života i do koje se dolazi ljubavlju. Na koji način borba za novo, drugačije društvo, za slobodu u političkom smislu i borba za drugačiju seksualnu orijentaciju, za slobodu ljubavi može spojiti dva bića? Dva muškarca? U zatvorenom, rigidnom sistemu koji odbacuje mogućnost svake promene, sama ideja nečeg novog, do tada nepoznatog, otvaranja novih mogućnosti izazova strah, otpor, mržnju i nasilje… Ali, najgori je onaj zatvor koji sami sebi stvorimo. Njih dvojica, kao leptiri, svako na svoj način, oživljavaju potpunu metamorfozu, menjajući sebe, pokušavaju da promene svet, tananim zamahom svojih krila i dostignu slobodu. Leptir je simbol slobode i besmrtnosti duše, promene i nade.

Leptiri su simbol slobode i lepote. Danas u Srbiji je teško uživati u ovim simbolima ako si različit. Iskrenost i emocije se kriju iz straha i manjka razumevanja. U tom smislu ova predstava je tematski iskorak na srpskom repertoaru, donosi aktuelnu tematiku i sjajne glumačke interpretacije i društveno odgovornu repertoarsku politiku producenata predstave. Važna i hrabra predstava, vredna pažnje zahtevnijih gledalaca.

Piše: Marko Radojičić

Više tekstova iz broja 51 – decembar 2019. možete pročitati na (Klik na sliku):

6 Shares

Leave a Reply

Your email address will not be published.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.