Puritanci ne bi trebalo da se bave arheologijom. Patina prošlosti često čini da ono što danas izgleda vulgarnim ili trivijalnim u drevnim vremenima dobije sveti značaj. Falus isklesan od slonovače, figura Venere ili crtež vulve na pećinskom zidu nisu samo prikazi tela – oni su poruke iz nemog sveta praistorije. Ako ih prenesemo u savremeni kontekst, lako postaju dildoi, Playboy ili pornografija Ali u praistoriji, ti simboli su imali ulogu u ritualima plodnosti i komunikaciji sa božanskim. Većina poznate erotske umetnosti iz tog perioda je stilizovana i apstraktna, bez eksplicitnih scena. Međutim, jedno tajanstveno nalazište u kineskom Sinđijangu potpuno odudara od tog pravila.
Reč je o petroglifima Kangđašimenđi, urezanim u ogromnu crvenu bazaltnu stenu u zabačenom kraju na severozapadu Kine. To umetničko delo sadrži, kako se veruje, najranije i najeksplicitnije prikaze kopulacije u ljudskoj istoriji. Otkriće pripada kineskom arheologu Vangu Binghui, koji ih je identifikovao krajem osamdesetih, a među prvima na Zapadu proučavala ih je Džanin Dejvis-Kimbal, stručnjakinja za evroazijske nomade. Iako je o njima pisala u naučnim časopisima, petroglifi su ostali gotovo nepoznati široj javnosti.
U kompoziciji sa stotinak figura vidi se niz scena koje jasno odražavaju ritual plodnosti. Likovi su predstavljeni u tipičnoj pozi: raširenih i savijenih ruku, sa gestovima koji označavaju vezu između neba i zemlje. Ženski likovi su monumentalni, sa konusnim pokrivalima za glavu ukrašenim laganim detaljima, dok su muški manji, sa naglašeno uspravnim falusima. Postoji i treća grupa – dvopolne figure, koje spajaju muške i ženske osobine, često sa maskama ili ukrasima na grudima. Pretpostavlja se da su to šamani, posrednici između svetova.
U prvoj velikoj sceni devet ogromnih žena i dva mala muškarca igraju u krugu, dok u senci leži dvopolna figura u erekciji. U drugoj, centralno mesto zauzima veliki androgini lik koji penetrira malu ženu sa jasno urezanom vulvom, dok drugi dvopolni lik sa maskom sprema sličan čin. Oko njih se odvija zanosan ples, a u blizini leže životinje i dvoglava žena koja podseća na sveštenicu. Treća scena, grublja od prethodnih, prikazuje rađanje: niz beba izlazi iz žene koju istovremeno opslužuju muškarac i dvopolni lik, dok još trojica čekaju. Pored njih, telo prekriveno životinjskim krznom označava smrt – možda žrtvu rituala. Četvrta scena prikazuje delirijum: muškarci i dvopolni likovi plešu, grle se i masturbiraju, a niz malih beba izlazi iz erekcije jednog od njih. To deluje poput razuzdanog obreda, ali i kao metafora za opstanak i neprekidni ciklus života.
Osim ovih scena, postoje i skice: psi u paru, višeglava tela i figure sa hibridnim polnim karakteristikama. Jedna od njih prikazuje žensko telo sa konusnim šeširom, ali i ogromnim falusom – gotovo umetnički potpis autora.
Petroglifi su fascinantni i zbog realističnih lica: dugi nosevi, tanke usne i izraženi očni lukovi tipični su za kavkaske crte, a ne za lokalno azijsko stanovništvo. To sugeriše zapadno poreklo njihovih autora. Ikonografija se uklapa i u motive sa Zapada – trouglaste figure sa podignutim rukama poznate su sa keramike tripoljske kulture iz današnje Ukrajine, dok su simboli pasa gotovo identični.
Na svega nekoliko stotina kilometara od petroglifa nalazi se još jedno čudesno nalazište – groblje Sjaohe, koje je otkriveno 1930-ih, a ponovo iskopavano posle 2000. godine. U pesku je pronađeno više slojeva sahrana i stotine mumija starih četiri hiljade godina, očuvanih do neverovatnih detalja. Njihove crte lica – svetla kosa, dugi nosevi i naglašene kosti – bile su potpuno kavkaske. To je izazvalo političku buru u Kini jer se kosilo sa tvrdnjom da Han narod ima najstarije pravo na Sinđijang. Ujguri, turkijski muslimanski narod koji danas čini većinu stanovništva regije, takođe su u tim otkrićima videli argument da njihovi koreni sežu mnogo dublje od dolaska Kineza.
Groblje samo po sebi bilo je neobično: više od 200 drvenih stubova u obliku falusa i vulvi označavalo je grobove. Kovčezi su bili oblikovani kao čamci, obavijeni kožama, dok su mnoge skulpture naglašavale genitalije. Profesor Viktor Mejr opisao je lokalitet kao „šumu falusa i vulvi“. Skoro svi ženski grobovi sadržali su falusne simbole, a muški – vagine. Najbogatije grobnice pripadale su ženama, što sugeriše njihov visok status. Najveći falusni stub bio je obojen crvenom bojom i stajao je iznad groba stare žene u crvenom kovčegu.
DNK analize otkrile su da su muškarci poreklom sa Zapada, dok su žene imale i istočne i zapadne gene. To potvrđuje teoriju da su preci ovih ljudi došli sa istočnoevropskih stepa oko 3500. p.n.e, a zatim, posle više vekova migracija, stigli do Sinđijanga. Tu su, između planina i pustinje, živeli u oazama koje su tada omogućavale život. Visoka smrtnost dece možda objašnjava opsesivnu pažnju posvećenu seksu i plodnosti.
Veza između petroglifa i groblja je očigledna. Gotovo svaka mumija imala je konusni šešir od filca, ukrašen perjem – isti kakav nose ženske figure sa petroglifa. Obe kulture pokazuju snažnu opsesiju seksualnim simbolima i povezuju smrt sa rađanjem. Možda su upravo isti doseljenici ostavili oba nasleđa: urezane scene na steni i mumije u peščanim grobnicama.
Otvorena pitanja ostaju: da li su monumentalne ženske figure bile sveštenice ili matrijarhijske vladarke? Da li su dvopolni likovi na petroglifima šamani? Zašto su muškarci u petroglifima gologlavi, a u grobovima svi nosili šešire? Da li su penisi možda naknadno dodati na neke figure kako bi označili prelaz iz matrijarhata u patrijarhat? I da li je sličnost sa tripoljskom kulturom posledica zajedničkog porekla ili samo paralelnog razvoja?
Na ta pitanja nauka tek treba da odgovori. Ali već sada je jasno da petroglifi Kangđašimenđi i groblje Sjaohe predstavljaju jedinstven spoj umetnosti, seksa i smrti u praistoriji. Oni pokazuju da eros nije samo čin prokreacije, već temelj umetničkog stvaranja, religijskog iskustva i društvene organizacije.
Piše: M.M.
Više tekstova iz broja 85 – avgust 2025. možete pročitati na (Klik na sliku):
