Američka književnica, pesnikinja, feministkinja i jedna od najznačajnijih lezbejskih ličnosti evropske kulturne istorije, Natali Kliford Barni (Natalie Clifford Barney) bila je mnogo više od autorke knjiga. Tokom više od šest decenija njen salon u Parizu predstavljao je jedno od najvažnijih mesta okupljanja umetnika i intelektualaca iz celog sveta, dok je svojim životom i radom postavila temelje otvorene lezbejske kulture u prvoj polovini 20. veka. U vreme kada je homoseksualnost uglavnom bila prećutkivana ili osuđivana, Barni je insistirala da živi potpuno otvoreno, smatrajući da ljubav između žena nije nešto što treba skrivati, već slaviti.
Rođena je 1876. godine u Dejtonu, u američkoj saveznoj državi Ohajo, u izuzetno bogatoj porodici. Još kao devojčica deo obrazovanja stekla je u Francuskoj, gde je razvila ljubav prema francuskom jeziku i književnosti. Kasnije će upravo Pariz postati njen dom i grad u kojem će ostvariti gotovo sve svoje književne i društvene ambicije. Već sa dvanaest godina znala je da je lezbejka, a kasnije je govorila da je od najranije mladosti odlučila da svoj život neće provesti skrivajući svoju seksualnost. Takav stav bio je izuzetno hrabar za kraj 19. i početak 20. veka, kada su otvoreno homoseksualne žene bile gotovo nevidljive u javnom prostoru.
Inspirisana pesnikinjom Sapfom sa ostrva Lezbos, Barni je već 1900. godine objavila zbirku ljubavnih pesama posvećenih ženama, čime je postala jedna od prvih književnica modernog doba koja je pod sopstvenim imenom otvoreno pisala o lezbejskoj ljubavi. Njena dela bavila su se ljubavlju, slobodom, feminizmom i pravom žena da samostalno određuju sopstvene živote. Pisala je poeziju, drame, eseje, memoare i aforizme, a posebno je bila poznata po britkim epigramima u kojima je duhovito komentarisala društvo, rodne uloge i ljubavne odnose. Bila je protivnica nametnute monogamije, zalagala se za žensku nezavisnost i pacifizam, a njeni tekstovi predstavljaju važan deo istorije feminističke i LGBT književnosti.
Ipak, njen najveći doprinos kulturi možda nije nastao na stranicama knjiga, već u salonu koji je od početka 20. veka svakog petka organizovala u svojoj kući u ulici Žakob u Parizu. Tokom više od šezdeset godina tamo su se okupljali najznačajniji evropski i američki pisci, umetnici, filozofi, muzičari i intelektualci. Među gostima su bili Marsel Prust, Žan Kokto, Andre Žid, Gertruda Stajn, T. S. Eliot, Ezra Paund, Rabindranat Tagore, Isidora Dankan, Frensis Skot Ficdžerald, Truman Kapote i mnogi drugi. Za razliku od većine tadašnjih književnih krugova, Barni je posebno podsticala stvaralaštvo žena, pa je u okviru svog salona osnovala i svojevrsnu „Žensku akademiju“ kao odgovor na Francusku akademiju, koja tada nije primala žene među svoje članove. Njen salon bio je jedno od retkih mesta gde su žene, uključujući lezbejke i biseksualne autorke, mogle slobodno da razgovaraju, stvaraju i razmenjuju ideje.
Barni je tokom života imala brojne ljubavne veze, među kojima su bile pesnikinja Rene Vivijen, vojvotkinja Elizabet de Gramon, glumica Lijan de Puži i mnoge druge žene koje su ostavile trag u evropskoj kulturi. Ipak, njena najduža i najpoznatija ljubavna veza bila je sa američkom slikarkom Romaine Brooks. Njihovo partnerstvo trajalo je više od pedeset godina i danas predstavlja jedno od najpoznatijih lezbejskih odnosa u istoriji umetnosti. Uprkos tome što su obe negovale određeni stepen lične slobode i nezavisnosti, ostale su povezane gotovo do kraja života, a Brooks je upravo u tom periodu naslikala neka od svojih najpoznatijih dela.
Nakon Drugog svetskog rata Barni je nastavila da okuplja umetnike u svom salonu i ostala važna figura pariske kulturne scene sve do smrti 1972. godine. Tek decenijama kasnije njeno književno delo počelo je da dobija pažnju koju zaslužuje, a danas se smatra jednom od pionirki moderne lezbejske književnosti i feminističke misli. Njena otvorenost, hrabrost i odlučnost da živi u skladu sa sopstvenim identitetom učinili su je jednom od najvažnijih LGBT istorijskih ličnosti 20. veka. Natali Kliford Barni nije samo pisala o slobodi – ona ju je svakodnevno živela, ostavljajući iza sebe nasleđe koje i danas inspiriše umetnike, aktiviste i istraživače širom sveta.
Piše: Sunčica Adamović
Više tekstova iz broja 90 – jun 2026. možete pročitati na (Klik na sliku):
